Το Ιερό Ρόδο

Το ρόδο στην αρχαιότητα

Είναι αναμφισβήτητο ότι το τριαντάφυλλο στον αρχαίο κόσμο συνδέεται πάντα με κάποια Θεά σαν έκφραση της Μεγάλης Μητέρας ή Μεγάλης Θεάς. Οι κηπουροί των αρχαίων ναών στόλιζαν τα αγάλματα και διακοσμούσαν τα ιερά με τριαντάφυλλα κατά τη διάρκεια των μεγάλων τελετών προς τιμήν της Μεγάλης Μητέρας. Το ρόδο είναι ένα από τα πρωταρχικά σύμβολα του Γυναικείου Αρχέτυπου, της Μεγάλης Θεάς και της παγκόσμιας ψυχής. Επίσης συμβολίζει την αφυπνισμένη ψυχή που έχει ενωθεί με το Θείο (όπως και ο λωτός στην Ανατολή).

Το τριαντάφυλλο αντιπροσωπεύει την αγάπη, τη δημιουργία, τη γονιμότητα, τη σοφία, την ομορφιά και επίσης το μυστήριο. Η εξαίσια ομορφιά του, το άρωμά του, η απαλή βελούδινη αίσθηση, η συμμετρική διάθεση των πολλών πετάλων του και το χρυσό του κέντρο το έκαναν σύμβολο γήινης αλλά και ουράνιας τελειότητας.

Στο παλάτι της Κνωσού, οι δύο γρύπες που φρουρούν την αίθουσα του θρόνου έχουν τοποθετημένα στην καρδιά τους τριαντάφυλλα. Για τους κατοίκους της Κρήτης συμβόλιζαν τους τρεις τομείς δράσης της Μεγάλης Θεάς: ουρανό, γη και κάτω κόσμο, που αντιπροσωπεύονται εδώ από το πουλί, το λιοντάρι και το φίδι ως την κυρτή ουρά του λιονταριού. Ένα ρόδο με οκτώ πέταλα βρίσκεται στο κέντρο του δίσκου της Φαιστού, στην Κρήτη ηλικίας 4.000 ετών. Ο δίσκος καλύπτεται συνολικά με 241 τμήματα-εικόνες που δημιουργούνται από 45 μεμονωμένα σύμβολα και πιστεύεται ότι είναι μια προσευχή ή επίκληση στην Κρητική Μητέρα Θεά. Μπορεί επίσης να αντιπροσωπεύει το δαιδαλώδες μονοπάτι που συνδέει αυτόν τον κόσμο με ένα αόρατο κόσμο, μονοπάτι που ακολουθούσαν οι ψυχές καθώς ταξίδευαν από τη μία στην άλλη πλευρά.

Από την αρχαιότητα ο πλανήτης Αφροδίτη ως το φωτεινό αστέρι του πρωινού και του βραδινού συνδέθηκε με τις Μεγάλες Θεές του αρχαίου κόσμου, ιδιαίτερα με την Ίσιδα και την Ινάννα, την κύρια θηλυκή θεότητα των Σουμερίων, την οποία αποκαλούσαν «Αγία Παρθένα», αλλά και την Ελληνική θεά Αφροδίτη και την Ρωμαϊκή θεά Βένους.

Στην Ελλάδα, γνωρίζουμε ότι το τριαντάφυλλο ήταν ιερό σύμβολο της Αφροδίτης, της θεάς του έρωτα και της ομορφιάς και οι ιέρειες της φορούσαν στεφάνια από λευκά τριαντάφυλλα στα μαλλιά τους. Στους ρωμαϊκούς χρόνους, η Αφροδίτη μεταμορφώθηκε σε θεά Κυβέλη, τα τριαντάφυλλα εξακολουθούσαν να είναι ιερά γι’ αυτήν, κοσμούσαν τα ιερά της και τα αγάλματά της.

Η λατρεία της θεάς Κυβέλης στη Ρώμη, γνωστής και ως Μεγάλη Μητέρα, εισήχθη από τη Φρυγία το 204 π.Χ. με τη μεταφορά μιας μετεωρικής πέτρας που την αντιπροσώπευε. Η λατρεία εντάχθηκε στην πόλη όταν χτίστηκε, στον Παλατίνο λόφο, ένας μεγάλος ναός για να στεγάσει την ιερή πέτρα της θεάς και θεσπίστηκαν γιορτές τα Μεγαλήσια. Οι ιέρειες και το άγαλμα της Θεάς Κυβέλης στολίζονταν με τριαντάφυλλα και μια φορά το χρόνο το άγαλμα της Μεγάλης Μητέρας μεταφερόταν στους δρόμους της Ρώμης, πάνω σε άρμα. Αργότερα στη Ρώμη, το τριαντάφυλλο άρχισε να εξελίσσεται ως εικόνα της ανάστασης και ο κήπος με τις τριανταφυλλιές ως ο ιερός κόσμος ή η κρυφή διάσταση της Θεάς.

Το ρόδο στον χριστιανισμό και τα μυστήρια του Ροζαρίου

Στη χριστιανική και στην γνωστική παράδοση, το τριαντάφυλλο είναι ένα από τα παλαιότερα σύμβολα της Θείας Σοφίας, του Αγίου Πνεύματος, που εκπέμπει αγάπη στον κόσμο μας από το αόρατο πεδίο του σύμπαντος. Η χριστιανική του προέλευση και η συσχέτισή του με έναν κλειστό κήπο ή ένα ιερό τέμενος ανάγεται στο Άσμα Ασμάτων του Σολομώντα, που συχνά μεταφράζεται ως «Είμαι το Ρόδο του Σαρών». Μετά τον 12ο μ.Χ. αιώνα το τριαντάφυλλο συσχετίστηκε στον καθολικισμό με την Παναγία, που αποκαλείται Rosa Mystica (Μυστικό Ρόδο) και την προσευχή του Ροζαρίου, που σημαίνει «στεφάνι από τριαντάφυλλα», και περιλαμβάνει την προσφορά μιας σειράς από Ave Maria ή μερικές απαγγελίες του Πάτερ ημών ή άλλων προσευχών στη Μαρία, ως πνευματική ανθοδέσμη. Το Ροζάριο έχει συνήθως 50 χάντρες και βοηθά τους ανθρώπους να θυμούνται, να έρχονται σε επαφή με την Παναγία και το ενδότερο μυστικό του θείου Ρόδου. Ο κήπος με τις τριανταφυλλιές και το Ροζάριο απόκτησαν μυστικιστική σημασία, πάντα συνδεδεμένα με την καρδιά και η Μαρία περιγράφηκε ως ο περιφραγμένος κήπος με τις τριανταφυλλιές.

Το Ρόδο στις Παραδόσεις της Ανατολής

Στην Περσία, οι όμορφοι κήποι με τριαντάφυλλα σε πολλές πόλεις ήταν το σύμβολο του Παραδείσου και η λέξη «παράδεισος» προέρχεται από την περσική λέξη «paradis», με πιο γνωστή την υπέροχη πόλη του Σιράζ, που ονομαζόταν «Η Πόλη του Ρόδου». Στο Ισλάμ το τριαντάφυλλο συμβολίζει τον Προφήτη Μωάμεθ και είναι γνωστό ως το λουλούδι του ουρανού.

Το ρόδο είναι πάντοτε αγαπητό στους Σούφι ποιητές και τους μεγάλους στοχαστές της Ανατολής. Ο διάσημος Σούφι ποιητής Τζελαλεντίν Ρουμί (1207–1273 μ.Χ.) έγραψε πολλούς όμορφους στίχους για το ρόδο και χρησιμοποίησε τον συμβολισμό «τριαντάφυλλο και αηδόνι» της περσικής λογοτεχνίας για να εξηγήσει το κεντρικό θέμα του σουφισμού, την θεϊκή αγάπη, όπου το τριαντάφυλλο συμβολίζει την ομορφιά και το αηδόνι είναι ο λάτρης της ομορφιάς. Ο Σούφι αγαπά τον Θεό όπως το αηδόνι αγαπά ένα τριαντάφυλλο. Όπως ο εραστής θέλει να είναι ένα με τον αγαπημένο, έτσι και η ψυχή λαχταρά την απόλυτη ένωση με τον Θεό.

Το Ρόδο συμβολίζει την ψυχή, με έδρα την καρδιά, η οποία δεν είναι όργανο αλλά το κέντρο της ύπαρξής μας και έμμεσα συμβολίζει την Θεία Αγάπη, που η πηγή της είναι το Θείο Κέντρο. Η ψυχή μας έχει την εκπληκτική ικανότητα να αντανακλά την άπειρη Θεία Αγάπη που εκπορεύεται από το Θείο Κέντρο και προκαλεί μια ακαταμάχητη έλξη για το Θείο.

Το ρόδο επίσης συμβολίζει τη σωστή μυητική διαδρομή, την Ιερή Οδό του Ρόδου, το μονοπάτι της Θείας Αγάπης, του ανοίγματος της καρδιάς, για την επίτευξη της μυστικής ένωσης του αναζητητή με το Θείο.

Το ρόδο στη Δυτική Παράδοση

Το ρόδο είναι και ένα από τα μεγαλύτερα μυστικιστικά σύμβολα της Δύσης. Στη Δύση ο 12ος αιώνας των Σταυροφοριών ήταν ο αιώνας με τη διάδοση των θρύλων του Δισκοπότηρου σε όλη την Ευρώπη και ήταν επίσης ο αιώνας που είδε την άνοδο του συμβολισμού του ρόδου.

Ένας άλλος συμβολισμός ήταν ο κήπος των τριαντάφυλλων, ο τόπος συνάντησης των ερωτευμένων και το τριαντάφυλλο ήταν το δώρο του εραστή στην δέσποινα της καρδιάς του. Η εξαιρετική υφή, η μορφή και το χρώμα του κόκκινου τριαντάφυλλου καθώς και το υπέροχο άρωμά του το έκαναν την υπέρτατη εικόνα της Αγάπης και της Ομορφιάς. Εκείνη την εποχή, η πνευματική αγάπη ήταν στενά συνυφασμένη με την ερωτική αγάπη, ώστε μερικές φορές είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς αν η «Κυρία» στην οποία απευθύνεται ο εραστής είναι η Παναγία ή μια αγαπημένη γυναίκα.

Υπάρχουν πολλά κείμενα όπου η εξυψωμένη Δέσποινα, όπως στην περιγραφή του Δάντη (1265-1321 μ.Χ.) για την αγαπημένη του Βεατρίκη, είναι πάντα όμορφη και εξαιρετικά σοφή και μεταδίδει στον αγαπημένο της μια πνευματική διδασκαλία και καθοδήγηση, που συμβολίζεται με ένα τριαντάφυλλο. Η αγάπη εξυψώνεται ως η επιθυμία ολόκληρης της ύπαρξης του εραστή να ενωθεί με αυτό το θηλυκό ον που είναι απαραίτητο για την ολοκλήρωσή του. Αυτό το θηλυκό ον, που αποκαλείται Βασίλισσα και Θεία Σοφία, συμβολίζεται από το τριαντάφυλλο και σε θρησκευτικά κείμενα συνδέεται με την Μαρία ή την Μεγάλη θηλυκή αρχή.

Το 13ο μ.Χ. αιώνα, κατά την πρώιμη αναγέννηση, ξεκίνησε ένας κώδικας ιπποτισμού, ενθαρρύνοντας τους άνδρες να αναπτύξουν ενσυναίσθηση, να μάθουν να γράφουν ποίηση, να συμπεριφέρονται με χάρη, ευγένεια και σεβασμό στις γυναίκες και να ακολουθήσουν έναν διαφορετικό δρόμο από αυτόν του πολεμιστή. Αυτή η νέα έννοια της ιπποτικής συμπεριφοράς και αγάπης μεταξύ ανδρών και γυναικών αναπτύχθηκε πιο έντονα στη Νότια Γαλλία και ιδιαίτερα στην Τουλούζη, την πρωτεύουσα της Οξιτανίας. Η γυναίκα ανυψώθηκε σε μια θέση που δεν είχε απολαύσει ποτέ πριν στον χριστιανικό πολιτισμό.

Στη Γαλλία, τον 13ο μ.Χ. αιώνα, υπήρχε ένα διάσημο εικονογραφημένο βιβλίο, μια αλληγορία της αυλικής αγάπης, που ονομαζόταν Le Roman de la Rose (Ο Ρωμαίος της Ρόδου) και διηγούταν την ιστορία ενός νεαρού άνδρα που ονειρευόταν ένα όμορφο τριαντάφυλλο στην όψη μιας πριγκίπισσας. Όταν ξύπνησε από το όνειρό του, η λαχτάρα του να την βρει τον οδήγησε σε έναν κήπο με τριανταφυλλιές, όπου η αγαπημένη του κρατείται δέσμια φυλασσόμενη από άγριους δράκους. Τελικά, μετά από πολλές περιπέτειες και δοκιμασίες, ελευθερώνει την αγαπημένη του ή το Μυστικό Άνθος και ενώνεται μαζί της σαν μία εσωτερική εκστατική εμπειρία. Το ίδιο αποτέλεσμα είχαν και οι θρύλοι του Δισκοπότηρου, που μεταφέρθηκαν σε όλη την Ευρώπη από τους τροβαδούρους της Οξιτανίας και της Προβηγκίας, με το κρυφό μήνυμά τους για την Εκκλησία του Αγίου Πνεύματος.

Η αναζήτηση του Ρόδου πάντοτε συμβολίζει ένα πνευματικό ταξίδι, μεταμφιεσμένο με περίτεχνους συμβολισμούς.

Αλχημεία και Ρόδο

Το ρόδο ήταν ένα κεντρικό σύμβολο τόσο στην ευρωπαϊκή όσο και στην ισλαμική αλχημεία. Στο τελικό στάδιο της Αλχημείας το Rubedo, το κόκκινο στάδιο, η καρδιά ανοίγει σαν τριαντάφυλλο για να αποκαλύψει μια πηγή Φωτός που ξεχειλίζει από Αγάπη και Συμπόνια προς όλα τα ζωντανά όντα. Ένα αλχημικό απόφθεγμα λέει: «Όλα θα πάνε καλά όταν οι γλώσσες των φλογών διπλωθούν και η φωτιά και το τριαντάφυλλο γίνουν ένα».