Αλχημεία

Την αλχημεία απασχόλησε ιδιαιτέρως το ζήτημα των μεταβολών της ύλης, ενώ με το θέμα της χημικής κατασκευής χρυσού ασχολήθηκαν ακόμη και επιστήμονες όπως ο Νεύτων. Από τα μέσα του 12ου ως και τον 13ο αιώνα ερευνητές και λόγιοι της Δύσης άρχισαν να δείχνουν μια ασυνήθιστη περιέργεια για την μεταφυσική φιλοσοφία και την Αλχημεία του αρχαίου και του αραβικού κόσμου και επιδόθηκαν στην μετάφραση των αρχαίων ελληνικών και αραβικών αλχημικών έργων, δίνοντας νέα πνοή στη γνώση, που τελικά μετασχηματίστηκε και δημιούργησε τον δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό.

Ανάμεσα στα κείμενα που οι αλχημιστές απέδιδαν στον Ερμή τον Τρισμέγιστο τον θεό Θωτ, τον διδάσκαλο όλων των εσωτερικών επιστημών είναι και το «Βιβλίο των 24 φιλοσόφων», απόκρυφο κείμενο του 12ου μ.Χ. αιώνα, στο οποίο βρίσκεται και ο περίφημος ορισμός ότι «ο Θεός είναι κύκλος που το κέντρο του βρίσκεται παντού και η περιφέρειά του πουθενά.» Αντικειμενικοί στόχοι της αλχημείας ήταν δύο: η παρασκευή του μαγικού ελιξιρίου για την επίτευξη της αθανασίας (ελιξίριο της νεότητας ή μακροβιότητας) και η ανακάλυψη της φιλοσοφικής λίθου για την κατασκευή χρυσού από ευτελή μέταλλα. Οι αλχημιστές απέδιδαν στη φιλοσοφική λίθο την δύναμη, όχι μόνον να πραγματοποιεί την μεταστοιχείωση των μετάλλων, αλλά και να ενεργεί επίσης σαν ελιξίριο ζωής, την ιδανική εκείνη ουσία που θα πρόσφερε αθανασία στους ανθρώπους.

 H αλχημεία κατά το πέρασμα των αιώνων τελικά συσχετίστηκε με τον μυστικισμό. Οι αλχημιστές θέλησαν να ανακαλύψουν τα ανώτατα μυστήρια της φύσης και να συμφιλιώσουν τον μυστικισμό με την επιστήμη της φύσης και ουσιαστικά οι αλχημιστές της Αναγέννησης ήταν εκείνοι που έθεσαν τις βάσεις των μετέπειτα φυσικών επιστημών και την θεμελίωση της σύγχρονης χημείας.

H αλχημεία περιγράφηκε από αρκετούς Βυζαντινούς λόγιους και μοναχούς ιδιαίτερα δε από τον μελετητή της αρχαίας ελληνικής παιδείας, τον Μιχαήλ Ψελλό (Νεοπυθαγόρειο)  (1018-1078) και τον Νικηφόρο Βλεμμύδη (1197-1272) και τα κείμενα του Πλήθωνα Γεμιστού, το έργο του οποίου αξιοποιούσε τις αρχές της κλασικής ελληνικής φιλοσοφίας οι οποίες μεταδόθηκαν μετέπειτα στη Φλωρεντία και οδήγησαν μέσω της Πλατωνικής Ακαδημίας της Φλωρεντίας, με διευθυντή τον  Μαρτσέλο Φιτσίνο, στην Αναγέννηση.

Τι είναι η αλχημεία

Η Αλχημεία είναι η τέχνη μέσω της οποίας επιχειρείται ο εξευγενισμός της ύλης και ο διαχωρισμός της λεπτοφυούς από την χονδροειδή ύλη. Η Αλχημεία είναι μια διαδικασία αλλαγής κατάστασης. Υπάρχουν 2 είδη: Εξωτερική Αλχημεία και Εσωτερική Αλχημεία ή Ιερή Τέχνη.

Στην Εξωτερική Αλχημεία όλη η διαδικασία μεταστοιχείωσης των ευτελών μετάλλων, συνήθως μόλυβδου, σε χρυσό γίνεται με την βοήθεια της Φιλοσοφικής Λίθου, που την έβαζαν μέσα στο μείγμα θείου, υδραργύρου και άλατος (Αζωθικό μείγμα). Η  Φιλοσοφική Λίθος είναι μια μυθική, αλχημική ουσία με φανταστικές ιδιότητες για την μετατροπή μετάλλων σε χρυσό και η παροχή αθανασίας. Στην πραγματικότητα, αντιπροσωπεύει συμβολικά την τελειότητα, την πνευματική φώτιση, και τη μεταμόρφωση του ατόμου μέσω της αναζήτησης σοφίας και αυτογνωσίας. Η αναζήτησή της θεωρείται το Μέγα Έργο (Magnum Opus) της αλχημείας.

Στην Εσωτερική Αλχημεία μέσω της παρασκευής του ελιξίριου της ζωής ή Πεμπτουσίας, μετουσιώνεται, ο υλικός άνθρωπος σε πνευματική ύπαρξη και τελειοποιείται με την λεγόμενη ολοκλήρωση του Μέγα Έργου και την δημιουργία του «Σώματος Δόξας», ώστε το άτομο να πετύχει την θέωση και την αθανασία. Στην Εσωτερική Αλχημεία τα μέταλλα ταυτίζονται με τους πλανήτες και τα διάφορα μέρη του σώματος και οι διαδικασίες συμβαίνουν μέσα στο σώμα και την συνείδηση του ασκούμενου αλχημιστή. Αλλά ο αλχημιστής δεν μπορεί να μεταστοιχειώσει τίποτα αν πρώτα δεν έχει μεταστοιχειώσει τον εαυτό του.

Οι θεμελιώδεις αρχές της αλχημείας είναι το sol και το luna. Το sol συμβολίζει τον Ήλιο, τον χρυσό, τον ουρανό, το φως, ενώ το luna συμβολίζει τη Σελήνη, το ασήμι, το νερό, την πέτρα, τη νύχτα, τον ωκεανό. Ο Ιταλός αλχημιστής Τζούλιους Έβολα (1898-1974) γράφει για αυτές τις αρχές: «ο ήλιος είναι η μορφή και η δύναμη της εξατομίκευσης, ενώ η Σελήνη αντιπροσωπεύει τα σύμβολα της αρχέγονης Μητέρας και Γυναίκας και εκφράζει την ύλη και την οικουμενικότητα, την αόρατη ζωτικότητα, το κοσμικό πνεύμα που αντιστοιχεί στο θήλυ.»

Ο Ήλιος και ο χρυσός αντιπροσωπεύουν την αρχή της συνείδησης, αυτό που έχει την ικανότητα να αποκτάει την εμπειρία αυτού που βιώνουμε, δηλαδή το Εγώ. Η Σελήνη, ο άργυρος είναι οι εμπειρίες, αυτό που οι αρχαίοι Έλληνες αποκαλούσαν Ύλη. Το Αλχημικό Έργο λοιπόν ασχολείται με τη μεταστοιχείωση του «μόλυβδου», της καθημερινής υλικής και χονδροειδούς εμπειρίας, στο «χρυσάφι» της συνείδησης.

Η εσωτερική μετάλλαξη του αλχημιστή

Οι αλχημιστές υποστήριζαν πως προκειμένου να δημιουργήσεις χρυσό, θα πρέπει προηγουμένως εσύ να έχεις μια μικρή ποσότητα χρυσού (συνείδησης) για να αρχίσεις, δηλαδή θα πρέπει να ξεκινήσεις με το ακατέργαστο υλικό της προσωπικής σου εμπειρίας (μόλυβδος) και χρησιμοποιώντας την ιδιότητα της προσοχής, μέσω της διαδικασίας της παρατήρησης του εαυτού, να αυξήσεις την συνειδητότητα σου (χρυσός). Η διαδικασία του Μεγάλου Έργου (Opus Magnum) στην πραγματικότητα είναι διπλή: ό,τι συμβαίνει στο μέταλλο στη διάρκεια της μεταστοιχείωσής του, συμβαίνει και μέσα στην ψυχή του αλχημιστή, ο οποίος στο τέλος βρίσκεται μεταμορφωμένος, εξευγενισμένος και πιο φωτεινός.

Οι 3 φάσεις με τα 7 στάδια του Μεγάλου Έργου

Τα βασικά στάδια του αλχημικού έργου είναι 7 σε σχέση με τα 7 μέταλλα που αντιστοιχούν σε 7 πλανήτες και 7 ημέρες, αλλά συνοψίζονται σε 3 βασικές φάσεις, Μελάνωση, Λεύκανση (Λευκό Ελιξίριο-Μικρή Λίθος), Ερύθρωση (Ερυθρό Ελιξίριο-Μεγάλη Λίθος) και ορίζονται ως: μαύρο, λευκό και κόκκινο έργο. Η διαδικασία αυτή, όπου και αν εφαρμόζεται, σε μέταλλα ή στην ψυχή του ανθρώπου, ακολουθεί τα ίδια βήματα. Υπήρχαν φάσεις πύκνωσης και αραίωσης της ύλης, που εναλλάσσονταν και συγκεκριμένα χρώματα υποδείκνυαν αν κάτι πάει σωστά ή λάθος.

Μελάνωση (Nigredo), στα μέταλλα σήμαινε: α) πυράκτωση, β) διάλυση και γ) διαχωρισμό των υλικών του μετάλλου. Η μελάνωση συνδέεται με την Αφροδίτη (επιθυμία) και το σκοτάδι. Το Εγώ (sol) αρχίζει να έχει επίγνωση των επιθυμιών του και του πόσο προσκολλημένο είναι σε αυτές. Η επιθυμία, όπως ακριβώς και η Αφροδίτη, έχει δύο όψεις: από τη μία είναι δημιουργική και ζωογόνα, ενώ από την άλλη υποτάσσει τον άνθρωπο στις ορέξεις της προκαλώντας φθορά, ακόμη και θάνατο. Στο πνευματικό επίπεδο, για τον άνθρωπο, σημαίνει κάθοδο στον ασυνείδητο, στον Άδη, ένας θάνατος, μια βουτιά στο πιο μαύρο κομμάτι του εαυτού του. Εκεί συναντούσε τα λάθη, τα πάθη, τους φόβους του, τους δαίμονές του, ώστε να τους δει να τους αναγνωρίσει, να αντέξει και να φτάσει εκεί που δεν υπάρχει φως. Χρειαζόταν θάρρος, ανδρεία και κυρίως ταπεινοφροσύνη, μεγάλη ταπεινοφροσύνη, ώστε να καταφέρει να αφήσει πίσω του την «εικόνα, το φαίνεσθαι», τους εγωισμούς και την αλαζονεία και τελικά να αποδεχτεί τον εαυτό του με όλες του τις μικρότητες και τις ατέλειες και αυτή η αποδοχή γεννούσε την αγάπη και τον αυτοσεβασμό, του επέτρεπε να εμπιστευθεί τον εαυτό του και να ξυπνήσει το δικό του εσωτερικό φως.

Λεύκανση (Albedo) στα μέταλλα περιελάμβανε 3 φάσεις: α) ένωση ή απόσταξη, β)  ζύμωση ή πέψη και γ) εξάχνωση με σκοπό την επανένωση των στοιχείων και την δημιουργία ενός νέου ενζύμου και κυριαρχείται από την Σελήνη. Στο άνθρωπο σχετίζεται με την αγνότητα, την απελευθέρωση και την αποκόλληση από τις επιθυμίες και περιλαμβάνει εξαγνισμό και καθαρμούς, ώστε να αφήσει πίσω του όλα τα περιττά είτε μέσω του ασκητισμού πειθαρχίας και υπερνίκηση της επιθυμίας είτε μέσω του «εναγκαλισμού» της επιθυμίας και της μεταστοιχείωσής της. Η ανανέωση και η νέα συνειδητοποίηση, του επιτρέπει να βάλει νέους στόχους, να πάρει νέες αποφάσεις, να βρει τον δικό του δρόμο και να μπορέσει να θέσει τον εαυτό του, αυτό που πραγματικά είναι και τη δύναμή του στην υπηρεσία του κόσμου. Αποτέλεσμα αυτής της φάσης, αν είναι επιτυχής, είναι ο λευκός χρυσός ή λευκό θειάφι.

Ερύθρωση (Rubedo), είναι η συμπύκνωση για τα μέταλλα και κυριαρχείται από τον Ήλιο. Η φωτιά, το πάθος του πνεύματος, ωθεί την ψυχή να φτάσει στο μάξιμουμ της δύναμης της. Το πνεύμα ξυπνά και εκφράζεται στην ύλη και οι τρεις κόσμοι που υπάρχουν μέσα στον άνθρωπο: σώμα, ψυχή και νους, όλα γίνονται ΕΝΑ. Το Εγώ έχοντας εξαγνιστεί και αποταυτιστεί από το περιεχόμενο των εμπειριών, βιώνει πλέον το πνεύμα, τον εσωτερικό πραγματικό εαυτό. Ο άνθρωπος ξέρει ποιος πραγματικά είναι, έχει ανακαλύψει το χρυσάφι της ψυχής του, τον κρυμμένο θησαυρό, την συνείδησή του. Ενώνει μέσα του το ανθρώπινο και το θείο στοιχείο και γεννιέται ο άνθρωπος ήρωας, αυτός που δεν σταματά ποτέ να αγωνίζεται για το Όμορφο, το Δίκαιο και το Αγαθό. Αυτός που είναι ένας νέος και καλύτερος άνθρωπος, έτοιμος να αγωνιστεί για έναν νέο και καλύτερο κόσμο. Η ολοκλήρωση του έργου έχει επιτευχθεί, ο αλχημιστής που πέτυχε και ολοκλήρωσε το Μέγα Έργο είναι ένας φωτισμένος.

Αν ο αλχημιστής καταφέρει να περάσει με επιτυχία και τις τρεις αυτές φάσεις, τότε έχει ολοκληρώσει την πνευματική του τελείωση, γενόμενος ο ίδιος ένας  Άνθρωπος Χρυσός. Ένα από τα εξωτερικά αποτελέσματα της εσωτερικής αυτής διεργασίας είναι και η μεταστοιχείωση των ευτελών μετάλλων σε χρυσό, αλλά αυτό δεν είναι αυτοσκοπός για τον εσωτεριστή αλχημιστή. Το μυστικό του αλχημιστή δεν βρίσκεται στην παραγόμενη ποσότητα χρυσού, αλλά στην ίδια τη διαδικασία, δηλαδή στην πορεία και στο ταξίδι.

Σε αυτό το ταξίδι, το μέταλλο υπήρξε φίλος και σύντροφός του. Μαζί πέρασαν τις δοκιμασίες των υψηλών πιέσεων και θερμοκρασιών, μαζί ανάγνωρισαν τα στάδια και απέβαλαν ό,τι φθαρτό και περιττό ενυπήρχε μέσα τους. Και μαζί πήραν την απόφαση να εγκαταλείψουν την θνητότητα και να ενδυθούν το χρυσό χρώμα της Αθανασίας. Σε όλη την πορεία, η λίθος – ο Μεγάλος Δάσκαλος και Οδηγός – ακτινοβολούσε αδιάκοπα, γενναιόδωρα διαχέοντας όλο το φως της, μέχρι να καταφέρει η ψυχή και το μέταλλο να γεννήσουν το δικό τους φως και να γίνει αυτό αυτόφωτο (3ος βαθμός), φωτοβόλο και Χρυσός Ήλιος.

Έτσι ο πιο πλούσιος δεν είναι εκείνος που θα αποκτήσει περισσότερο χρυσό, αλλά εκείνος που θα μεταλλάξει τον εαυτό του και θα γίνει ο ίδιος αιώνιος και φωτεινός χρυσός.